2024 yılı Devlet Bütçesi hazırlanmaktadır.
İstanbul Yüksek Ekonomi ve Ticaret Okulunda rahmetli Prof. Dr. Nihat Sayar Hocamız hem Maliye Hem de Devlet Bütçesi dersimize girerdi. Gerek maliye gerekse devlet bütçesi ve aynı zamanda belediyelerin bütçelerini de kapsayan konular hakkında bizleri, diğer hocalarımız gibi, çok güzel yetiştirmişlerdir.
Bugün ben, Devlet Bütçeleri yapılırken dikkat edilecek 10 kaideden yalnız birinden söz edeceğim. O da “Giderlerin, gelirlere takaddümü (öncelik) kaidesidir.”
Yani bütçe yapılırken, önce giderler ortaya konur, sonra da bu giderleri karşılayacak gelirler aranır.
Giderleri kısmak zor bir olaydır. Ancak bazı tasarruf yapılabilir.
Gelirler ortaya konurken, devletin kira gelirleri, devlet işletmelerinin karları, devlete ait gayrimenkullerin satışı, vergiler, yabancı yatırımcıların getirdikleri efektifleri gerekirse iç ve dış borçlanmalar sayabiliriz.
Bütçeye gelir sağlayanların birçoğu satılmış olduğundan, buralardan 2024 yılı bütçesine gelir sağlanamayacaktır.
Geriye yabancı yatırımcıların ülkemizde yatırım yapmaları, vergiler ve borçlanmalar kalmaktadır.
Ne yazık ki yabancı sermaye, ülkemize gelmekten çekinmekte hatta bir kısmı yatırımlarını kısmakta veya başka ülkelere nakletmektedir.
Enflasyon, frenlenemediği için iç borç tedariki kolay olmayacak gibi. Dış borçlanmak ise Maliye Bakanımızın çabaları doğrultusunda bulunabilecektir.
Gelir temini yönünden vergilerin ve harçların daha da artırılması öngörülebilir.
Giderler kısılamayacağına göre, eğer bütçeyi tamamlayacak gelir temin edilemezse, bizleri yönetenler, emisyona başvurabilirler. Bu durum ise enflasyonun artmasını doğuracağından, dar gelirlilerin daha da geçim zorluğu çekeceğinin işaretidir.
Hükümetimiz, vergileri artırmaktan ziyade, vergi kaçağını önleyici tedbirler almalıdır. Bu arada kredi kartlarının kullanılmasını mecbur tutmak, vergi kaçağının önlenmesini büyük ölçüde sağlayacağı gibi zamanla Katma Değer Vergisi oranlarının düşürülmesini ortaya koyacaktır. Diğer taraftan Dolaylı vergilerin azaltılması, dolaysız vergilerin artırılması ile vergide de adalet sağlanmış olacaktır.
Görünüş bütçenin kısa sürede açık vereceğini, enflasyonun devam edeceği yönünde gibi.
Orhan YALKIN