Montun fermuarını çekmek, ayakkabı bağlamak ya da kitabın sayfalarını çevirmek… Bir zamanlar çocuklar için sıradan olan bu basit işler, bugün tablet ve telefonla büyüyen bir nesil için zorlayıcı hale gelmeye başladı. Eğitimciler ve uzmanlar, özellikle son yıllarda ince motor becerilerde belirgin bir gerileme yaşandığına dikkat çekiyor.
Öğretmenler Alarm Veriyor
Eğitim koçu Amy Hornbeck, sınıfa gelen öğrencilerdeki değişimi net bir şekilde gözlemlediğini söylüyor. Eskiden çocukların cepleri taşlar, küçük oyuncaklar ve açık hava keşiflerinden kalan hatıralarla doluyken; şimdi çoğunun gözünün ekrana alışkın olduğunu ifade ediyor.
Hornbeck’e göre birçok çocuk:
Mont fermuarını açıp kapatmakta zorlanıyor
Kitap sayfalarını çeviremiyor
Kaşığı doğru şekilde tutamıyor
Education Week tarafından yapılan ankete göre öğretmenlerin yüzde 77’si, öğrencilerin kalem, makas ve tükenmez kalem kullanımında daha fazla zorlandığını belirtiyor. Beş yıl öncesine kıyasla yüzde 69’u ise çocukların ayakkabı bağlamada daha fazla güçlük yaşadığını ifade ediyor.
Pandeminin Etkisi Büyük
Uzmanlara göre bu düşüşün tek nedeni teknoloji değil, ancak pandemi süreci önemli bir kırılma noktası oldu. Pandeminin ilk yılında doğan bebeklerle yapılan bir araştırma, bu çocukların altı aylıkken ince motor testlerinde pandemi öncesi doğan bebeklere göre daha düşük puan aldığını ortaya koydu.
Araştırmayı yürüten Profesör Lauren Shuffrey, artan doğum öncesi stresin ve bebeklerin ilk aylarını daha sınırlı bir çevrede geçirmesinin etkili olabileceğini söylüyor. Aynı dönemde artan ekran süresi de tabloyu daha da ağırlaştırdı.
Ekranlar El Becerilerinin Yerini Alıyor
Telefon, tablet, televizyon ve e-kitaplar; çocukların el işi yapma, resim çizme, kesme, boyama ve inşa etme gibi aktivitelerine ayrılan zamanı azaltıyor.
Dijital içerikler eğitici olabilir ancak:
Kalem tutmanın kazandırdığı kas kontrolünü sağlamıyor
Makas kullanma pratiğini vermiyor
Gerçek bloklarla kule yapmanın sağladığı el-göz koordinasyonunu geliştirmiyor
Açık hava oyunlarının azalması da önemli bir faktör. Çocuklar artık daha az kazıyor, daha az topluyor, daha az keşfediyor.
Bunun yanında ebeveynlerin yoğunluk nedeniyle tercih ettiği “kolay çözümler” de etkili oluyor. Lastikli pantolonlar, fermuarsız kıyafetler ve hazır atıştırmalıklar pratiklik sağlasa da çocukların düğme ilikleme, fermuar çekme ya da çatal-bıçak kullanma pratiği yapma fırsatını azaltıyor.
Sabır ve Odaklanma Azalıyor
Uzmanlar, ince motor becerilerdeki düşüşün sadece kas gelişimiyle ilgili olmadığını, aynı zamanda odaklanma ve sabır eksikliğiyle de bağlantılı olduğunu belirtiyor.
Yapboz yapmak, kule inşa etmek veya yazı yazmak; deneme-yanılma ve sabır gerektirir. Oysa dijital oyunlarda teknoloji çoğu işlemi çocuk adına yapıyor. Parça otomatik dönüyor, hata anında düzeltiliyor. Gerçek hayattaki çaba gerektiren süreçler çocuklara daha zor geliyor ve hayal kırıklığı eşiği düşüyor.
Ebeveynler Ne Yapmalı?
Uzmanlar, çözümün ekranı tamamen yasaklamak değil; çocuklara günlük hayat içinde daha fazla pratik alanı açmak olduğunu söylüyor.
Evde yapılabilecek basit ama etkili öneriler:
Oyun hamuru ile şekil yapmak
Boya kalemleriyle serbest çizim
Birlikte yemek yaparken hamur yoğurmak
Kupon veya kâğıt kesme çalışmaları
Bardak doldurma, sünger sıkma gibi küçük ev işleri
Okula giderken taş toplama veya doğa keşfi
Önemli bir nokta da ekranla pazarlık yapmamak. Önce aktiviteyi yapmak ve ekranı “ödül” haline getirmemek daha sağlıklı bir yaklaşım olarak öneriliyor.
Uzmanlara göre küçük görünen günlük görevler, çocukların özgüveni ve bağımsızlığı için kritik öneme sahip. İnce motor beceriler yalnızca ayakkabı bağlamayı değil; sabretmeyi, odaklanmayı ve başarma duygusunu da öğretiyor.
