Gaziantep'in geçmişine tanıklık eden tarihi Avrat Pazarı, yıllar içinde büyük bir dönüşüm yaşadı. Eski adıyla Avrat Pazarı, bugünkü adıyla Alaybey Mahallesi olarak bilinen bölge, bir zamanlar yalnızca kadınların alışveriş yaptığı ve satış gerçekleştirdiği özel bir pazar olarak hizmet veriyordu. Günümüzde ise tekstil toptancılarının yoğunlukta olduğu bir ticaret alanına dönüşmüş durumda.
Ekibimizin Avrat Pazarı'nda gerçekleştirdiği saha çalışmasında, bölgenin tarihine tanıklık eden esnaf, pazarın geçmişini ve yıllar içinde yaşadığı değişimi anlattı.
Sadece kadınların girdiği bir pazar
Eski dönemlerde kadınların çarşıya çıkmasının uygun görülmediği yıllarda kurulan Avrat Pazarı, kadınlara hem alışveriş yapma hem de gelir elde etme imkânı sunuyordu.
Evlerde kullanılmayan kıyafetler ve eşyalar pazarda satışa çıkarılırken, kadınlar kendi emekleriyle hazırladıkları ürünleri de burada değerlendirme fırsatı buluyordu. Pazarda yalnızca ikinci el giysiler değil; nakış işleri, pamuk iplikleri ve el yapımı yiyecekler de alıcıyla buluşuyordu.
AVM'lerle birlikte eski hareketlilik kayboldu
Kentte alışveriş merkezlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte Avrat Pazarı da eski canlılığını yitirdi.
Bir dönem pazarın çevresinde bulunan hamamlar, sinemalar ve çok sayıda tezgâh zamanla ortadan kalkarken, bölge bugün daha çok tekstil toptancılarının faaliyet gösterdiği bir merkez haline geldi.
Esnaf, uygun fiyatlı alışverişin hâlâ bu bölgede yapılabildiğini ancak eski bereketli günlerin geride kaldığını ifade ediyor. Perakende satış yapan dükkânların sayısının azaldığını belirten esnaf, ticaretin ağırlıklı olarak toptan satış üzerinden sürdüğünü dile getiriyor.
"Zenginin eskisi, fakirin yenisi"
Bölgenin eski esnaflarından Terzi Ali Sakar, Avrat Pazarı'nın isminin ortaya çıkışını şu sözlerle anlattı:
"Duyduğum ve bildiğim kadarıyla kadınlar, giyilmeyen kıyafetleri, evde kalan eski eşyaları; yani 'zenginin eskisi, fakirin yenisi' olarak bilinen ürünleri burada satarlarmış. Yalnız kadınlar vardı, erkekler yoktu. O yüzden buraya Avrat Pazarı denmiş."
1968 yılından itibaren bölgede çalıştığını belirten Sakar, geçmişte mahallede büyük bir dayanışma kültürü bulunduğunu söyledi.
Şirehan'ın taşınmasının ardından ticari hareketliliğin de azaldığını ifade eden Sakar, "Şirehan gitti, burası bitti." sözleriyle eski günlere duyduğu özlemi dile getirdi.
"Eskiden bu caddeden at arabası zor geçerdi"
Mahallenin üç kuşaktır sakinlerinden olan ve çevrede "Tüpçü Selim" olarak tanınan Selim Basmacı da Avrat Pazarı'nın geçmişine ilişkin önemli bilgiler paylaştı.
"Ben 1959 yılında bu mahallede doğdum. Biz üç nesildir burada yaşıyoruz." diyen Basmacı, Avrat Pazarı'nın en az 150-200 yıllık bir geçmişe sahip olduğunu belirtti.
Pazarın geçmişte kadınların tekstil ürünleri sattığı önemli bir ticaret alanı olduğunu söyleyen Basmacı, caddenin bugünkü halinden çok farklı olduğunu anlattı.
"Eskiden bu cadde çok dardı. At arabaları bile zor geçerdi, bazen hiç geçemezdi. Sonradan 1969 yılında sağdan ve soldan üçer metre geri çekilerek cadde genişletildi." bilgisini verdi.
Mahallenin adı üç kez değişti
Mahallenin yıllar içinde isim değişikliğine uğradığını anlatan Basmacı, bölgenin önce Avrat Pazarı olarak anıldığını, ardından 1970'li yıllarda İsmet Paşa Mahallesi adını aldığını, 1990'lı yıllarda ise Alaybey Mahallesi olarak değiştirildiğini aktardı. Daha sonra küçük mahallelerin birleştirilmesiyle bugünkü Alaybey Mahallesi isminin kullanılmaya devam edildiğini söyledi.
Adı değişti, hatırası değişmedi
Resmî adı değişse de Gazianteplilerin hafızasında hâlâ "Avrat Pazarı" olarak yaşayan bölge, geçmişte kadınların üretim yaptığı, alışveriş ettiği ve sosyal hayatın önemli merkezlerinden biri olarak anılmaya devam ediyor.
Bugün kadın satıcıların yerini büyük ölçüde erkek esnaf ve tekstil toptancıları almış olsa da, Avrat Pazarı Gaziantep'in ticaret ve kültür tarihindeki özel yerini koruyor. Adı değişse de, kentin belleğinde yaşamaya devam ediyor.
Foto Muhabir: Zeynep Yıldırım - Kübra Bilben
