Zatürre; bakteri, virüs veya mantarların neden olduğu, bir ya da her iki akciğerde görülen enfeksiyondur. Enfeksiyon sırasında akciğerlerdeki hava kesecikleri (alveoller) iltihaplanır ve sıvı ya da irinle dolar. Bu durum, oksijenin kana geçişini zorlaştırarak nefes darlığına yol açabilir. Hastalık hafif seyredebildiği gibi, ağır ve yaşamı tehdit eden tablolara da neden olabilir.
Zatürre Neden Olur?
Zatürre, solunum yoluyla vücuda giren mikroorganizmalar sonucu gelişir. En yaygın nedenler şunlardır:
Bakteriler:
En sık görülen etken Streptococcus pneumoniae’dir (pnömokok). Ayrıca Haemophilus influenzae gibi bakteriler de zatürreye yol açabilir. Bakteriyel zatürre, çoğu zaman üst solunum yolu enfeksiyonlarının ardından gelişir.
Virüsler:
Grip, COVID-19 (SARS-CoV-2), RSV ve insan metapnömovirüsü gibi solunum yolu virüsleri zatürreye neden olabilir. Viral zatürre genellikle daha hafif seyreder, ancak bazı vakalarda ağırlaşabilir.
Mantarlar:
Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde mantar kaynaklı zatürre görülebilir. Pneumocystis jirovecii (PCP) gibi mantarlar ciddi akciğer enfeksiyonlarına yol açabilir.
Zatürre Çeşitleri Nelerdir?
Zatürre, hastalığın kaynağına ve ortaya çıkış yerine göre farklı türlere ayrılır:
Toplum kökenli zatürre: Hastane dışında edinilir. En sık nedenleri bakteriler ve virüslerdir.
Hastane kaynaklı zatürre: Hastaneye yatıştan sonraki 48 saat içinde gelişir ve genellikle dirençli bakterilerle ilişkilidir.
Ventilatörle ilişkili zatürre: Mekanik solunum cihazına bağlı hastalarda görülür.
Aspirasyon pnömonisi: Yiyecek, sıvı veya kusmuğun akciğerlere kaçması sonucu oluşur.
Lobar pnömoni: Akciğerin belirli bir lobunu etkiler.
Bronkopnömoni: Akciğerlerin farklı bölgelerinde yaygın tutulum görülür.
İnterstisyel pnömoni: Hava keselerinin çevresindeki dokuları etkiler.
Mantar pnömonisi: Bağışıklığı baskılanmış kişilerde görülür.
Kimyasal zatürre: Kimyasal maddeler, duman veya radyasyonun solunmasıyla gelişir.
Zatürre Belirtileri Nelerdir?
Zatürre belirtileri aniden ya da birkaç gün içinde kademeli olarak ortaya çıkabilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
Öksürük (kuru veya balgamlı)
Nefes darlığı
Yüksek ateş ve titreme
Göğüs ağrısı
Halsizlik, yorgunluk
İştah kaybı
Hırıltılı solunum
Yaşlılarda kafa karışıklığı
Zatürre Ne Zaman Tehlikeli Olur?
Nefes darlığı, dudaklarda ve parmak uçlarında morarma, şiddetli göğüs ağrısı, yüksek ateş veya kötüleşen balgamlı öksürük durumlarında acil tıbbi yardım alınması gerekir.
Özellikle 65 yaş üstü bireyler, iki yaş altı çocuklar, kronik hastalığı olanlar ve bağışıklık sistemi zayıf kişiler için zatürre hayati risk oluşturabilir.
Zatürre Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi, zatürreye neden olan mikroorganizmaya ve hastalığın şiddetine göre değişir:
Bakteriyel zatürre: Antibiyotik tedavisi uygulanır. İlaçlar reçete süresi tamamlanana kadar düzenli kullanılmalıdır.
Viral zatürre: Antiviral ilaçlar verilebilir; çoğu vakada destek tedavisi yeterlidir.
Mantar zatürresi: Antifungal ilaçlarla tedavi edilir.
Evde tedavi gören hastalara; bol sıvı tüketmeleri, dinlenmeleri, ateş ve ağrı için uygun ilaçlar kullanmaları önerilir. Sigara ve dumandan uzak durulması iyileşme sürecini hızlandırır.
Ağır vakalarda hastaneye yatış, damar yoluyla ilaç tedavisi, oksijen desteği ve solunum tedavileri gerekebilir.
Zatürre Kaç Günde Geçer?
Zatürreden iyileşme süresi kişiye ve hastalığın şiddetine göre değişir. Bazı hastalar bir hafta içinde kendilerini daha iyi hissederken, bazılarında iyileşme süreci bir ay veya daha uzun sürebilir. Tam iyileşme için yeterli dinlenme önemlidir.
Zatürre Soğuktan Olur mu?
Zatürre, doğrudan soğuk havadan kaynaklanmaz. Ancak soğuk, nemli ve iyi havalandırılmayan ortamlar, bakteri ve virüslerin çoğalmasını kolaylaştırabilir. Soğuk hava, mukus üretimini artırarak mikroorganizmaların yerleşmesine zemin hazırlayabilir.
Zatürre Bulaşıcı mıdır?
Zatürre doğrudan bulaşıcı değildir; ancak hastalığa neden olan bakteri ve virüsler kişiden kişiye yayılabilir. Enfekte kişilerin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında yayılan damlacıklar yoluyla bulaş gerçekleşebilir. Mantar kaynaklı zatürre ise bulaşıcı değildir.
