2016 yılında yayımlanan yazımı yeniden yayımlamak istiyorum ki kıyaslama yapabilesiniz diye!
Vatan kurtulmuş, cumhuriyet kurulmuş, sıra ülkenin kalkınmasına gelmiştir. Ben bu yazımda Atatürk döneminde ekonomik konulara, yatırımlara değineceğim.
Ülke, savaş sonrası, yokluklar ülkesidir.
Bir yandan Osmanlıdan kalan borçlar ödenmekte, bir yandan da eğitim, sağlık, ekonomik konular için yatırımlara yön verilmektedir.
***
Ekonominin gelişmesi, ulaşımda görülmüş ve devlet tarafından bu kısa dönem içerisinde şu demiryolları yapılıp, işletmeye açılmıştır:
Ankara-Yeşilhan Demiryolu, Yeşilhan-Yerköy Demiryolu, Kayseri-Ulukışla Demiryolu, Samsun-Kavak Demiryolu, Yerköy-Kayseri Demiryolu, Ankara-Kayseri Demiryolu, Samsun-Havza Demiryolu, Samsun-Amasya Demiryolu, Kayseri-Sivas Demiryolu, Amasya-Zile Demiryolu, Kütahya-Tavşanlı Demiryolu, Mersin-Adana Demiryolu, Fevzipaşa-Gölbası Demiryolu, Kayseri Gemerek Demiryolu, Ankara-Sivas Demiryolu, Gölbaşı-Malatya Demiryolu, Kütahya-Balıkesir Demiryolu, Bursa-Mudanya Demiryolu Ulukışla-Niğde Demiryolu, Samsun-Sivas Demiryolu, Niğde-Boğazköy Demiryolu, Ulukışla-Kayseri Demiryolu, Tire-Aydın Demiryolu, Afyon-Karakuyu Demiryolu, Filyos-Çatalağzı Demiryolu
Çatalağzı-Zonguldak Demiryolu, Diyarbakır-Cizre Demiryolu, Sivas-Divriğ Demiryolu, Divriğ-İliç Demiryolu, Ankara-Erzurum Demiryolu, Samsun-Çarşamba Demiryolu.
***
Diğer taraftan, aşağıda sunduğum yabancıların yapıp çalıştırdıkları demiryolları da satın alınmış millileştirilmiştir:
Haydarpaşa-Eskişehir-Konya Demiryolu, Yenice-Mersin Demiryolu, Samsun, Çarşamba Demiryolu, İzmir-Kasaba Demiryolu, Fevzipaşa-Meydanıekbaz Demiryolu, Toprakkale-İskenderun Demiryolu, Haydarpaşa-Pendik hattında çalışan “Anadolu Demiryolları Şirketi.”
***
Yabancıların elinde bulunan Türkiye Taş Kömürü Kurumu Zonguldak, Gazi Orman Çiftliği, Havayolları Devlet İşletmesi İdaresi, Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü, Divriği Demir Madenleri İşletmelri kurulmuş; Ergani Bakır İşletmeleri, Reji (Tekel), Haydarpaşa Limanı, İzmir Rıhtım Şirketi, İstanbul Rıhtım Dok, Antrepo Şirketi, İzmir Havagazı Şirketi, Ergani Bakır İşletmeleri, Kadıköy Su Şirketi, İstanbul Elektrik Şirketi, devlet tarafından satın alınarak işletmeye devam edilmiştir.
***
Ülkemiz. Dikiş iğnesini dahi yurt dışından ithal ederken, bu dönemde şu fabrikalar kurulmuş ve işletmeye açılmıştır:
Bakırköy Pamuklu Sanayii Fabrikası , Alpullu Şeker Fabrikası, Kayseri Uçak Fabrikası, Uşak Şeker Fabrikası, Bünyan Dokuma Fabrikası, Ankara Çimento Fabrikası, Derince Ahşap Travers Enjeksiyon Fabrikası, Tokat-Turhal Şeker Fabrikası, Eskişehir Şeker Fabrikası, Kayseri Bez Fabrikası, Bursa Süttozu Fabrikası, Bakırköy Bez Fabrikasının Modernize Edilmesi, İzmit Kağıt Fabrikası, Paşabahçe Şişe Cam Fabrikası, Zonguldak Antrasit Fabrikası, Isparta Gülyağı Fabrikası, Keçiborlu Kükürt Fabrikası, Turhal Şeker Fabrikası, Konya Ereğli Bez Fabrikası, Isparta Keçiburnu Kükürt Fabrikası, Kayseri Mensucat Fabrikası, Ankara Gaz Maskesi Fabrikası, Bursa Merinos Fabrikası , Gemlik Suni İpek Fabrikası, Malatya İplik ve bez Fabrikası, Karabük Demir ve Çelik Fabrikası, Ereğli Bez Fabrikası, Malatya Bez Fabrikası, Nazilli Basma Fabrikası, Gemlik Suni İpek Fabrikası, Bursa Merinos Fabrikası, İzmir Klor Fabrikası.
***
Menderes nehri üzerinde 75 metrelik köprü, Haliç Köprüsü, Kızılırmak üzerine ‘Çetinkaya Köprüsü’ ve Ankara Çubuk Baraj yapılmış; iletişim bakımından, İstanbul-Ankara Telefon Şebekesi, İstanbul-İzmir Telefon Hattı inşa edilerek, yabancıların elinde bulunan, Telgraf Şirketi, İstanbul Telefon Şirketi, Ankara ve İstanbul Radyo Şirketi, İzmir Telefon Şirketi, devletçe satın alınmıştır.
***
Diğer taraftan halkın tasarruflarını değerlendirmek, yatırımlar için sermaye tedarik edebilmek için, Türkiye İş Bankası, Türkiye Tütüncüler Bankası, Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi, Sanayi ve Kalkınma Bankası, Eskişehir Bankası, T.C. Merkez Bankası, Türkiye Sanayi Kredi Bankası, Sümerbank, Halk Bankası, Etibank’ın kurulması sağlanmıştır.
***
Bütün bu satın almalar ve yapılan yatırımlar için dışarıdan bir kuruş dahi borç alınmamıştır.
Yokluklara rağmen bütün bunları ülkeye kazandırmak küçümsenecek ölçüde değildir. Savaştan yeni çıkmış, borçlu bir ülkenin kısa bir zamanda bu yaptıkları, büyük bir başarıdır.
***
Ey Büyük Atatürk, İsmet Paşa’nın dediği gibi, vatan sana minnettardır.
Orhan YALKIN
