Daha önce devlet bütçesi yapılırken 10 kaideye dikkat edilmesini ve bunlardan Halkın Refahı ve Masrafların Gelirlere Takaddümü Kaidelerinden söz etmiştim. Bu yazımda devlet ve mahalli idarelerin bütçeleri yapılırken dikkat edilmesi gereken diğer 8 kaideden kısaca bahsedeceğim.
UMUMİYET KAİDESİ: Gelir ve gider tahminlerinin, bütçenin ayrı ayrı sütunlarında bütün teferruatı ile tamamen gösterilmesidir.
-VAHFET KAİDESİ: Devlete ait bütün gelir ve giderlerin bir tek bütçe içinde birleştirilmesidir.
-SAMİMİYET KAİDESİ: Bütçelerin, gider ve gelir tahminlerinin gerçekten uzaklaşmaksızın samimi ve doğru olarak yapılmasıdır.
-AÇIKLIK KAİDESİ: Bütçenin gider ve gelir kısımlarının açık ve sade bir şekilde düzenlenmesidir.
-ÖNCEDEN YETKİ VERME KAİDESİ: Bu kaide, tasdik safhasıyla ilgilidir. Örneğin ülkemizde TBMM yapılan bütçeyi tasdik etmedikçe o bütçe yürürlük kazanamaz.
-TAHSİS KAİDESİ: Bu kaidede üç unsurun uygulanması gerekir.
1-Bütçede herhangi bir hizmet için tahsis edilen paranın başka hizmetlerde kullanılamaması,
2-Bir hizmet için ayrılan paranın artırılamaması,
3-Bütçeni, belirtilen zaman için olması.
- AÇIKLIK (ALENİYET) KAİDESİ: Bütçe Kanunu ile kanuna bağlı cetvellerin, bütçe kat’i hesaplarının, hazine borçlu, alacaklı hesaplarının ve katma bütçelerin basılarak zamanında yayınlanmasıdır.
-TASARRUF KAİDESİ: En az masrafla, çok iş yapabilmek esas olmalıdır.
-DENKLİK KAİDESİ: Giderler ile gelirlerin denkleştirilmesidir.
***
Atatürk döneminde, bütçeler hiç açık vermemiş, üstelik fazlalık veren yıllar vardır. Atatürk’ten sonra yapılan bütçelerin hemen hemen hepsi açık vermiştir.
Bugünlerde TBMM, 2024 yılı bütçesini görüşmektedir. En önemlisi giderleri karşılayabilecek gelirleri sağlayabilmektir.
Ancak denkliği sağlayabilmek için vergilerin kapısının çalınacağa gözüküyor. Belki de yeni vergiler ortaya çıkabilir.
Göreceğiz.
Orhan YALKIN
