Finans piyasalarında bazen küçük görünen bir kıvılcım, çok kısa süre içerisinde büyük bir
dalgalanmaya dönüşebilir. Son günlerde Türkiye’de yatırım fonları üzerinden yaşanan gelişmeler de
bunun çarpıcı bir örneğini oluşturuyor. İngiliz basınında fonlar ve yatırımcı güveni konusunda yapılan
uyarılar, Türkiye’de yaşanan gelişmelerle birlikte düşünüldüğünde finansal sistem açısından önemli
dersler ortaya koyuyor.
Özellikle yatırım fonlarında likidite konusu yeniden gündemin merkezine yerleşmiş durumda. Çünkü
bir fonun portföyünde bulunan varlıkların değeri kadar, yatırımcının parasını istediği zaman ne ölçüde
nakde çevirebildiği de önem taşıyor. Kağıt üzerinde yüksek getiri sağlayan bir yatırım, piyasada yeterli
alıcı olmadığı zaman aynı kolaylıkla nakde dönüşmeyebilir.
Türkiye’de son dönemde yaşanan fon kaynaklı dalgalanmanın temelinde de bu konu bulunuyor. Bazı
fonların işlem hacmi düşük ve piyasada sınırlı miktarda bulunan hisselerde yüksek pozisyonlar
taşıdığı, yatırımcıların aynı anda çıkış talep etmesiyle birlikte likidite baskısının arttığı bildiriliyor.
Reuters’ın değerlendirmesine göre bu durum, bazı fonların yatırımcıların geri ödeme taleplerini
karşılamak amacıyla daha likit varlıklarını satmasına ve satış baskısının Borsa İstanbul’a yayılmasına
yol açtı.
Burada yatırımcı açısından çok önemli bir ayrıntı var: Fonun geçmişte yüksek getiri sağlaması,
gelecekte aynı performansı göstereceği anlamına gelmiyor. Hatta yüksek getiri sağlayan bir fonun
hangi varlıklara yatırım yaptığı, bu varlıkların ne kadar likit olduğu ve fonun büyüklüğünün
portföydeki hisselerin piyasa derinliğine oranı daha fazla önem kazanıyor.
Benim açımdan meselenin en önemli tarafı da burada başlıyor.
Türkiye’de uzun süredir vatandaşların geleneksel yatırım araçlarından farklı alternatiflere yöneldiğini
görüyoruz. Mevduat, altın, döviz ve hisse senedinin yanında yatırım fonları da giderek daha fazla
tercih ediliyor. Bunun olumlu tarafı, tasarrufların finansal sisteme kazandırılmasıdır. Ancak finansal
ürünlerin çeşitlenmesi beraberinde finansal okuryazarlık ihtiyacını da artırıyor.
Bir yatırımcı yalnızca “Bu fon geçen yıl yüzde kaç kazandırdı?” diye bakmamalı. Fonun portföy
dağılımını, risk düzeyini, likiditesini, yatırım yaptığı menkul kıymetlerin işlem hacmini ve fonun hangi
yatırımcı kitlesine yönelik olduğunu da incelemeli.
Son yaşanan gelişmeler bu gerçeği bütün açıklığıyla gösterdi.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yaşanan sorunların sınırlı sayıdaki fonlarda kredi ve likidite
probleminden kaynaklandığını, genele yayılmış sistemik bir risk bulunmadığını ve borsa ile fon
piyasasında yapısal bir sorun olmadığını açıkladı. Bu açıklama piyasalara verilen önemli bir güven
mesajıdır. Ancak yatırımcı açısından bundan çıkarılması gereken sonuç “fonlarda risk yok” şeklinde
olmamalıdır.
Çünkü finans piyasalarında risk hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmaz.
Asıl mesele riskin nerede olduğunu bilmek ve buna göre hareket etmektir.
SPK’nın çok sayıda fonun tasfiyesine yönelik aldığı karar da düzenleyici kurumların piyasadaki sorunlu
alanı sınırlandırmaya çalıştığını gösteriyor. Reuters, düzenleyici müdahaleler kapsamında 131 fonun
tasfiyesinin gündeme geldiğini ve bunun yüz binlerce yatırımcıyı ilgilendirdiğini aktarıyor.
Burada İngiliz basınında tasarruf sahipleri ve yatırım fonları konusunda yapılan uyarıların Türkiye
açısından da dikkate alınması gerektiğini düşünüyorum. Fon piyasasının sağlıklı büyüyebilmesi için
yalnızca yüksek getiri hedeflemek yeterli değildir. Şeffaflık, likidite, risk yönetimi ve yatırımcı
bilgilendirmesi aynı derecede önemlidir.
Üstelik bu olay yalnızca fon yatırımcılarını ilgilendirmiyor. Borsa İstanbul açısından da önemli
sonuçları bulunuyor. Eğer büyük miktardaki fonlar aynı hisselerde yoğunlaşıyorsa, yatırımcıların toplu
çıkışları hisse fiyatlarında olağanüstü hareketlere neden olabilir. Bu da fonlardan başlayıp borsaya,
oradan yatırımcı güvenine uzanan bir zincir oluşturabilir.
Türkiye’nin önümüzdeki dönemde yapması gereken, fon piyasasının büyümesini engellemek değil;
tam tersine daha şeffaf ve daha sağlam bir yapıyla büyümesini sağlamaktır.
Yatırımcıya da önemli bir görev düşüyor.
Bir fonun yüksek getiri sağlaması elbette caziptir. Fakat yüksek getiri ile yüksek riskin çoğu zaman
birlikte hareket ettiği unutulmamalıdır. “Çok kazandırıyor” sorusunun hemen arkasından “Neye
yatırım yapıyor, ne kadar likit ve risk gerçekleşirse ne olur?” soruları gelmelidir.
Sonuçta finans piyasalarında güven, yalnızca kazanç dönemlerinde değil, zor günlerde sınanır.
Türkiye’de yaşanan son fon dalgalanması da bize bunu bir kez daha gösterdi. Fon piyasasının geleceği
açısından en önemli konu, yatırımcının sisteme güvenmesidir. Bunun yolu ise yüksek getiriden önce
şeffaflıktan, güçlü denetimden, doğru risk yönetiminden ve yatırımcının bilinçlendirilmesinden
geçmektedir.
İngiliz basınındaki uyarılar bu açıdan Türkiye için de dikkate değer bir mesaj taşıyor: Finansal
sistemlerde sorunlar ortaya çıkmadan önce risklerin görülmesi, sorun çıktıktan sonra müdahale
edilmesinden çok daha değerlidir.
Çünkü piyasalar yalnızca parayla değil, güvenle çalışır. Güven zedelendiğinde ise en güçlü görünen
finansal yapıların bile ne kadar hassas olabileceği kısa sürede ortaya çıkabilir.
