Ekonomik güven endeksi, bir ülke ekonomisinin yalnızca bugünkü durumunu değil, geleceğe yönelik beklentilerini, üretim gücünü, tüketim eğilimini ve piyasa aktörlerinin ekonomiye bakışını ortaya koyan önemli göstergelerden biridir. Bu nedenle ekonomik güven endeksindeki değişimleri değerlendirirken sadece rakamlara bakmak yeterli değildir. Rakamların arkasında vatandaşın geçim mücadelesi, işletmelerin üretim kararları, yatırımcıların beklentileri ve ekonominin geleceğine ilişkin algı bulunmaktadır.
Ekim 2026 verileri, Türkiye ekonomisi açısından dikkatle değerlendirilmesi gereken bir tablo ortaya koyuyor. Eylül ayında 101,3 olan ekonomik güven endeksi, ekim ayında yüzde 3,9 gerileyerek 97,3 seviyesine düştü. Hatırlatmak gerekir ki ekonomik güven endeksinin 100'ün üzerinde olması genel ekonomik duruma ilişkin iyimserliği, 100'ün altında kalması ise kötümserliği ifade ediyor. Dolayısıyla 97,3'lük değer, ekonomik beklentilerde yeniden kötümser bölgeye geçildiğini gösteriyor.
Burada asıl üzerinde durulması gereken konu, ekonomik güvenin neden gerilediği ve bu gerilemenin hangi kesimlerden kaynaklandığıdır.
Tüketici güvenindeki sert düşüş dikkat çekiyor
Ekim ayının en çarpıcı verisi tüketici güven endeksinde yaşandı. Eylül ayında 91,9 olan tüketici güven endeksi, yüzde 7,7 gibi oldukça yüksek bir oranla gerileyerek 84,8'e indi. Bu düşüş, vatandaşın ekonomiye ve kendi mali durumuna ilişkin beklentilerinde belirgin bir bozulmaya işaret ediyor.
Tüketici güveni, ekonominin en önemli talep göstergelerinden biridir. Vatandaş geleceğinden emin değilse harcamalarını kısar, zorunlu olmayan tüketimlerini erteler ve tasarruf edebildiği ölçüde birikim yapmaya çalışır. Ancak Türkiye'de geniş bir kesimin gelirinin önemli bölümünü gıda, kira, enerji, ulaşım ve eğitim gibi zorunlu harcamalara ayırdığı düşünüldüğünde tasarruf alanının da oldukça sınırlı olduğu görülüyor.
Enflasyonla mücadelede fiyat artışlarının yavaşlaması elbette önemlidir. Ancak fiyatların artış hızının düşmesi, geçmiş dönemde oluşan fiyat seviyelerinin gerilemesi anlamına gelmiyor. Vatandaşın günlük hayatında hissettiği ekonomik baskının devam etmesi, güven endeksine de yansıyor.
Üretim kesiminde temkinli bekleyiş
Reel kesim güven endeksi de ekim ayında yüzde 1,4 azalarak 102,5'ten 101,1'e geriledi. Endeks hâlâ 100'ün üzerinde bulunuyor. Ancak düşüş eğilimi, imalat sanayisinde geleceğe ilişkin temkinli bir yaklaşımın güçlendiğini düşündürüyor.
Üreticiler açısından finansmana erişim, kredi maliyetleri, iç talep, enerji giderleri ve dış pazarlardaki gelişmeler son derece önemli. Yüksek finansman maliyetleri işletmelerin yatırım iştahını sınırlandırırken talepteki zayıflama üretim planlarını da etkiliyor. Sanayicinin önünü göremediği bir ortamda yeni yatırım, istihdam ve kapasite artırımı kararlarının ertelenmesi kaçınılmaz hale gelebilir.
Hizmet sektörü güven endeksi de yüzde 2,4 düşerek 111,9'dan 109,2'ye indi. Bu gelişme, hizmet işletmelerinin faaliyetlerine ilişkin beklentilerinde zayıflama olduğunu ortaya koyuyor.
Perakende ve inşaatta sınırlı iyimserlik
Diğer taraftan perakende ticaret güven endeksi yüzde 1,1 artarak 112,5'e yükseldi. İnşaat sektörü güven endeksi ise yüzde 0,4 artışla 83,3 seviyesine çıktı.
Perakende ticaretteki yükseliş olumlu görünmekle birlikte bunun tüketici güvenindeki sert düşüşle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Ticari faaliyetlerdeki mevcut hareketlilik, tüketicinin geleceğe yönelik beklentilerinin de iyileştiği anlamına gelmiyor.
İnşaat sektöründeki 83,3'lük değer ise sektörün hâlâ kötümser bölgede bulunduğunu gösteriyor. Konut maliyetleri, finansmana erişim, kredi faizleri ve vatandaşın satın alma gücü bu sektörün geleceğini belirleyen temel unsurlar arasında yer alıyor.
Ekonomide güven yeniden kazanılmalı
Ekim 2026 ekonomik güven verilerinin ortaya koyduğu temel gerçek şudur: Ekonomik göstergelerdeki iyileşme yalnızca makroekonomik rakamlarla ölçülemez. Bu iyileşmenin vatandaşın mutfağına, işletmenin bilançosuna, üreticinin yatırım kararına ve çalışanların gelirine yansıması gerekir.
Ekonomide güven, açıklamalarla değil, öngörülebilir politikalarla ve sonuçları günlük hayatta hissedilen iyileşmelerle sağlanır. Enflasyonun kalıcı biçimde düşürülmesi, gelir dağılımının dengelenmesi, üretim maliyetlerinin azaltılması ve işletmelerin uygun koşullarda finansmana ulaşabilmesi bu sürecin temel taşlarıdır.
Unutulmamalıdır ki ekonomik güven, ekonominin görünmeyen sermayesidir. Bu sermaye zayıfladığında tüketim, yatırım ve üretim kararları da olumsuz etkilenir. Türkiye ekonomisinin önündeki en önemli görevlerden biri, yalnızca enflasyonu düşürmek değil, aynı zamanda toplumun geleceğe ilişkin güvenini yeniden tesis etmektir. Çünkü güvenin olmadığı bir ekonomide büyümenin sürdürülebilir olması da oldukça güçtür.
Kaynak: TÜİK
