Ramazan ayı, İslam dünyasında yalnızca dini bir ibadet dönemi değil; aynı zamanda coğrafya, iklim ve gündelik yaşam koşullarının inançla kesiştiği çok katmanlı bir deneyim alanıdır. Oruç, her Müslüman için aynı kurallara tabi olsa da dünyanın farklı bölgelerinde tutulan orucun süresi aynı değildir. Günlerin uzunluğu, güneşin doğuş ve batış saatleri, hatta ülkelerin enlem dereceleri, Ramazan’ın nasıl yaşandığını kökten değiştirebilir. Bu nedenle bazı ülkelerde oruç süresi 12-13 saat civarındayken, bazı coğrafyalarda 20 saati aşabilmektedir. İşte bu farklılıklar, “dünyada en uzun oruç tutulan ülkeler” başlığını hem dini hem sosyolojik hem de insani açıdan dikkat çekici bir konu haline getiriyor.
COĞRAFYA ORUCU NASIL UZATIYOR?
Oruç süresi, İslam takvimine göre güneşin doğuşundan batışına kadar geçen zamanı kapsar. Ancak İslam takvimi hicri olduğu için Ramazan ayı her yıl yaklaşık 10-11 gün geriye gelir. Bu da Ramazan’ın bazen yaz aylarına, bazen kış aylarına denk gelmesi anlamına gelir. Yaz aylarında, özellikle kuzey yarımkürede yer alan ülkelerde gündüz süreleri uzar; güneş geç batar, sabah erken doğar. Sonuç olarak oruç süreleri de belirgin biçimde artar.
Özellikle kutup dairesine yakın ülkelerde bu durum daha da çarpıcı hale gelir. Bazı bölgelerde güneşin neredeyse hiç batmaması veya çok kısa süreli batması, “oruç nasıl tutulacak?” sorusunu beraberinde getirir. Bu noktada dini otoriteler, genellikle Mekke veya en yakın Müslüman ülkenin vakitlerini esas almayı önerir. Ancak yine de fiilen en uzun oruçlar, kuzey enlemlerinde yer alan ülkelerde tutulur.
İSKANDİNAV ÜLKELERİ: ORUCUN ZİRVE NOKTASI
Dünyada en uzun oruç sürelerinin yaşandığı coğrafyaların başında İskandinav ülkeleri gelir. Özellikle Norveç, İsveç ve Finlandiya, Ramazan yaz aylarına denk geldiğinde 20-21 saate varan oruç süreleriyle dikkat çeker.
Norveç’in kuzeyinde yer alan bazı şehirlerde güneş, yaz aylarında neredeyse hiç batmaz. Bu durum, Müslüman nüfus için ciddi bir fiziksel ve zihinsel dayanıklılık sınavı anlamına gelir. İsveç’in Stockholm kentinde Ramazan yaz aylarına denk geldiğinde oruç süresi 19-20 saat civarında seyrederken, Finlandiya’nın Helsinki şehrinde bu süre bazı günler 20 saati aşabilir. Bu ülkelerde yaşayan Müslümanlar, uzun oruç sürelerine rağmen günlük hayatlarını sürdürmeye çalışır; çalışma saatleri, okul düzeni ve sosyal yaşam bu ibadete göre yeniden şekillenir.
İZLANDA: ZAMANIN NEREDEYSE DURDUĞU YER
İskandinav coğrafyasının da ötesinde, İzlanda oruç süreleri açısından istisnai bir örnektir. İzlanda’da Ramazan ayı yaz dönemine denk geldiğinde, oruç süresi teorik olarak 21-22 saate kadar çıkabilir. Bazı günler güneş yalnızca birkaç saatliğine batarken, bazı bölgelerde neredeyse hiç batmaz.
Bu nedenle İzlanda’daki Müslümanlar çoğunlukla dini mercilerin tavsiyesi doğrultusunda, Mekke saatlerine ya da en yakın “normal” gündüz-gece döngüsüne sahip ülkenin vakitlerine göre oruç tutar. Bu durum, modern dünyada dini pratiğin coğrafi gerçekliklerle nasıl uyumlandırıldığını gösteren çarpıcı bir örnek olarak öne çıkar.
KANADA VE KUZEY ABD: UZUN GÜNLER, ZORLU ORUÇLAR
Kuzey Amerika’da da uzun oruç süreleri dikkat çeker. Özellikle Kanada, Ramazan yaz aylarına denk geldiğinde 18-19 saatlik oruç süreleriyle öne çıkar. Toronto, Montreal ve özellikle Vancouver gibi kuzeye yakın şehirlerde, sahur ile iftar arasındaki süre oldukça uzundur.
Benzer şekilde Amerika Birleşik Devletleri’nin kuzey eyaletlerinde yaşayan Müslümanlar da uzun oruç günleriyle karşı karşıya kalır. New York, Chicago ve Seattle gibi şehirlerde Ramazan yaz aylarında oruç süresi 17-18 saati bulabilir. Bu durum, yoğun iş temposu ve hızlı yaşam tarzıyla birleştiğinde, orucu hem fiziksel hem de zihinsel bir sabır pratiğine dönüştürür.
AVRUPA’NIN DİĞER UZUN ORUÇ ÜLKELERİ
İskandinavya dışında Avrupa’nın pek çok ülkesinde de oruç süreleri Türkiye’ye kıyasla daha uzundur. Almanya, Hollanda ve Birleşik Krallık gibi ülkelerde Ramazan yaz aylarına denk geldiğinde oruç süresi 16-18 saat arasında değişir.
Bu ülkelerde yaşayan milyonlarca Müslüman, uzun oruç sürelerine rağmen Ramazan’ı sosyal dayanışma ve topluluk bilinciyle geçirmeye çalışır. Camilerde düzenlenen toplu iftarlar, uzun günlerin ardından gelen iftar sevincini kolektif bir deneyime dönüştürür. Aynı zamanda işverenlerin ve eğitim kurumlarının Ramazan’a yönelik daha esnek uygulamalar geliştirmesi, bu ülkelerdeki Müslümanların gündelik hayatını bir nebze olsun kolaylaştırır.
ORTA DOĞU VE TÜRKİYE İLE KARŞILAŞTIRMA
Türkiye ve Orta Doğu ülkeleri, genellikle “uzun oruç” tartışmalarının merkezinde yer almaz. Çünkü bu coğrafyalarda Ramazan yaz aylarına denk geldiğinde bile oruç süresi çoğunlukla 14-16 saat aralığında seyreder. Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla Avrupa’nın kuzeyine kıyasla daha dengeli gündüz-gece sürelerine sahiptir.
Ancak bu durum, orucun zorluk derecesinin yalnızca saatle ölçülemeyeceğini de gösterir. Sıcak hava, nem oranı ve günlük yaşam koşulları, orucun algılanan zorluğunu ciddi biçimde etkiler. Örneğin Körfez ülkelerinde daha kısa süreli oruçlar tutulsa bile, aşırı sıcaklar ibadeti fiziksel açıdan zorlaştırabilir.
UZUN ORUÇLARIN SOSYAL VE PSİKOLOJİK BOYUTU
Uzun oruç süreleri, yalnızca bedensel bir dayanıklılık meselesi değildir. Aynı zamanda sabır, disiplin ve toplumsal dayanışma gibi değerleri de ön plana çıkarır. Kuzey ülkelerinde yaşayan Müslümanlar için Ramazan, çoğu zaman yalnızlıkla baş etme, inancı kamusal alanda görünür kılma ve farklı kültürlerle birlikte yaşama pratiği anlamına gelir.
Uzun oruç tutulan ülkelerde iftar vakti, adeta günün en kutsal anına dönüşür. Saatler süren açlık ve susuzluğun ardından gelen ilk lokma, yalnızca fiziksel bir rahatlama değil; aynı zamanda manevi bir huzur sağlar. Bu deneyim, Ramazan’ın evrensel mesajını —paylaşma, empati ve sabır— daha da görünür kılar.
ORUÇ SAATLERİNDEN ÖTEYE BAKMAK
Dünyada en uzun oruç tutulan ülkeler listesi, ilk bakışta bir “zorluk sıralaması” gibi algılanabilir. Oysa Ramazan’ın özü, saatlerin uzunluğundan çok niyetin derinliğiyle ilgilidir. İskandinavya’da 20 saat oruç tutan bir Müslüman ile ekvatora yakın bir ülkede 12 saat oruç tutan bir Müslüman, aynı ibadeti farklı şartlar altında yerine getirir.
Bu farklılıklar, İslam’ın evrenselliğini ve farklı coğrafyalara uyum sağlayabilme kapasitesini de ortaya koyar. Ramazan, nerede yaşanırsa yaşansın, insanı durmaya, düşünmeye ve paylaşmaya davet eder. Uzun ya da kısa; her oruç, aynı manevi yolculuğun farklı bir durağıdır.
Sonuç olarak, dünyada en uzun oruç tutulan ülkeler listesi bize yalnızca coğrafi bir gerçeği değil, aynı zamanda inancın sınır tanımayan gücünü de hatırlatır. Güneşin geç battığı topraklarda tutulan oruçlar, sabrın ve kararlılığın sessiz ama güçlü birer göstergesi olarak Ramazan’ın evrensel hikâyesine katkı sunar.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
