Anayasa Mahkemesi (AYM), halkın haber alma hakkını, Anayasa'nın 26. maddesinde düzenlenen düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti ile 28. maddesinde güvence altına alınan basın özgürlüğü çerçevesinde değerlendirmektedir.
ANAYASAL DAYANAK;
Anayasa'nın 26. maddesinin birinci fıkrası, herkesin düşünce ve kanaatlerini açıklama ve yayma hakkına sahip olduğunu belirtirken bu özgürlüğün, "resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsadığını" açıkça ifade etmektedir.
28. madde ise basının özgür olduğunu ve sansür edilemeyeceğini hükme bağlamaktadır.
Bu iki anayasal güvenceyi birlikte değerlendirdiğimizde karşımıza önemli bir gerçek çıkmaktadır: Basının haber verme özgürlüğü, toplumun haber alma hakkının temel güvencelerinden biridir.
ÖLÇÜLÜLÜK VE ZORUNLULUK
Kamu otoritelerinin veya mahkemelerin; millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi gibi gerekçelerle haber ve yayınlara müdahalesi, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun, zorunlu ve ölçülü olmalıdır.
Şiddete teşvik içermeyen, kamu yararını gözeten eleştirel haber ve gazetecilik faaliyetlerinin engellenmesi, yalnızca basının değil, toplumun da ifade ve haber alma özgürlüğünü ilgilendiren ciddi bir meseledir.
Anayasa'nın 26. ve 28. maddeleriyle güvence altına alınan özgürlükler, sınırsız ve sorumsuz bir alan yaratmaz. Ancak özgürlüklerin sınırlandırılması da hukuk devleti ilkelerinin dışına çıkılmasına gerekçe olamaz.
PEKİ, BUGÜN NE YAŞIYORUZ?
Televizyon kanallarının kayyım yönetimine bırakılması, gazetecilerin haber yapma faaliyetleri nedeniyle tutuklanması, medya çalışanlarının mesleki güvencelerinin tartışmalı hâle gelmesi ve yayın özgürlüğünün daraldığı yönündeki gelişmeler, demokrasinin temel ilkeleri bakımından ciddi biçimde sorgulanmalıdır.
Yargının bağımsızlığına ilişkin kaygıların artması, yürütme ile yargı arasındaki kuvvetler ayrılığının tartışmaya açılması ve hukukun üstünlüğü ilkesinin zedelendiği algısı, yalnızca gazetecilerin değil, bütün yurttaşların meselesidir.
Çünkü özgür basın, yalnızca gazetecilerin mesleki hakkı değildir. Halkın gerçeğe ulaşabilmesinin, yönetenleri denetleyebilmesinin ve demokratik tercihlerde bulunabilmesinin de güvencesidir.
SON SÖZ
Basının haber verme GÖREVİ, halkın haber alma HAKKI'nın güvencesidir.
Özgür basın olmadan sağlıklı bir kamuoyu, sağlıklı bir kamuoyu olmadan da gerçek anlamda işleyen bir demokrasi düşünülemez.
Özgürlük, ne basın için bir ayrıcalık ne de halk için bir lütuftur. Anayasal bir haktır.
Hukukun üstünlüğüne, demokrasiye ve özgürlüklere sahip çıkmak hepimizin yurttaşlık sorumluluğudur.
Ve son olarak:
S(İ)ZC(E) çaresiz olduğunuzu düşünmeyin.
ÇARE SİZSİNİZ!
Yük. İnş. Müh. / Hukukçu / Siy. Blm. ve U.A. İlşk. Uzm.
M. Sait KÖSE