“Ata kızıp eşekle yola çıkanın gideceği tek yer ahırdır.”
Ne güzel söylemiş eskiler. Bir cümleye koskoca bir hayat tecrübesini sığdırmışlar. Çünkü insanın öfkeyle verdiği kararların çoğu, akılla verilmiş kararlardan daha hızlı alınır ama vardığı yer genellikle daha yavaştır. Ata kızarsın; çünkü istediğin gibi gitmemiştir. Seni dinlememiştir, yolunu değiştirmiştir, belki de seni yarı yolda bırakmıştır. Sen de bir anlık öfkeyle “Ben de eşeğe binerim!” dersin. Biner binmesine de mesele binmek değildir. Mesele, nereye gittiğini bilmeden yola çıkmaktır. Hayatta bunun sayısız örneği var.
Bir insan patronuna kızar, istifa eder. Bir siyasetçi rakibine kızar, kendi ayağına sıkar.
Bir yönetici eleştiriye kızar, etrafındaki herkesi susturur. Bir insan eşine kızar, yılların hatırını bir gecede çöpe atar. Bir toplum kızgınlıkla karar verir, bedelini yıllarca öder. Sonra herkes aynı soruyu sorar: “Buraya nasıl geldik?” Cevabı aslında basittir: Ata kızıp eşeğe binerek.
Öfke insana önce hız verir, sonra yön duygusunu kaybettirir. Kızgınken verilen kararların en büyük problemi yanlış olmaları değil; insanın o kararları doğru sanacak kadar kendine güvenmesidir. Çünkü öfke, insana haklı olduğunu fısıldar. Akıl ise soru sorar. “Bir dakika…” “Bunun sonu nereye varacak?” “Yarın da aynı şeyi düşünecek misin?” “Şimdi karar vermek zorunda mısın?” İşte insanın hayatındaki en pahalı hatalar, çoğu zaman bu sorular sorulmadan verilen kararlardır. Oysa bazen yapılması gereken tek şey, attan inmektir. Biraz beklemek. Biraz susmak. Bir bardak su içmek. Hatta mümkünse uyumak. Çünkü sabah olduğunda dün gece dünyanın sonu gibi görünen meselenin, aslında sadece can sıkıcı bir mesele olduğunu fark edebilirsin. Fakat insan bunu genellikle iş işten geçince anlıyor. Eşeğin üzerinde birkaç kilometre gittikten sonra dönüp arkaya bakıyor. At hâlâ orada. Yol hâlâ orada. Ama insan, sırf öfkesinden dolayı kendisine daha zor bir yol seçmiş.
Belki de eskilerin bu sözü yalnızca bireylere değil, yönetenlere, yönlendirilenlere ve kalabalıklara da miras bırakmasının sebebi budur. Kızgınlık geçicidir; yanlış kararın faturası kalıcı olabilir. Bugün bize kızdırılan her şey için yarın bir bedel ödemek zorunda değiliz.
Her provokasyona cevap vermek, her haksızlığa aynı sertlikle karşılık vermek, her kaybın ardından yeni bir kavga başlatmak zorunda değiliz. Bazen en büyük güç, eşeğe binmemektir.
Çünkü mesele kimin haklı olduğu kadar, hangi yoldan gittiğimizdir.
Ve unutmayalım:
Ata kızmak insana mahsustur.
Ama bütün bir yolu eşekle gitmek…
İşte o, biraz da insanın kendi tercihidir.